Halina Aszkenazy-Engelhardt (Halina Ogonowska)
Pani Halina Aszkenazy-Engelhardt po wszystkich wydarzeniach jakich doświadczyła w Polsce - II wojna światowa, powstanie w getcie warszawskim czy powstanie warszawskie - wyprowadziła się do Izraela. Tam zajęła się twórczością: wydała 10 książek, w tym cztery w języku polskim:
-
"Dzień, noc, dzień" - opowieść o przeszłości, która ciągle wraca do kobiety; opis powstania w getcie warszawskim
-
"Warszawa, Paryż, Tel Awiw" - zbiór opowiadań autobiograficznych o poczuciu bycia Polką przy jednoczesnych żydowskich korzeniach
-
"Spotkanie z losem" - opis okupowanej Polski i trwającej wojny
-
"Pragnęłam żyć. Pamiętnik" - ogólny zbiór wspomnień p. Haliny
W związku z jej twórczością zdecydowałyśmy się na swego rodzaju rekonstrukcję możliwego wyglądu stron z pamiętnika. Być może pomogą one młodszym czytelnikom na lepsze zrozumienie wydarzenia jakim było powstanie w getcie warszawskim oraz postaw ich obrońców. Książki p. Haliny Aszkenazy są ciężko dostępne, dlatego z zachowaniem wszelkich faktów historycznych i biograficznych napisałyśmy realne fragmenty z dziennika, które możesz znaleźć tutaj:
Biografia
1924
Początek życia
Halina przychodzi na świat 15 kwietnia 1924 r. w Warszawie i tam też się wychowuje. Jej matka Janina jest nauczycielką języka polskiego. Ojciec - Jan - pochodzi z Ukrainy. Razem z przyjacielem założył organizację HIAS, która sprowadzała Żydów z pogromu w wyniku rewolucji bolszewickiej na Ukrainie. Szybko zmarł z powodu nowotworu zostawiając małą Halinę i jej mamę.
1939-1943 (marzec)
Początek II WŚ
Po wybuchu II wojny światowej Halina jest uczennicą gimnazjum, jej matka straciła pracę, ponieważ w czasie wojny brakowało pieniędzy i rodziców dzieci nie było stać na wysyłanie ich do przedszkola - popadła przez to w depresję. Halina wypowiedziała wtedy słowa „Ja nie pozwolę, aby moja matka tak upadła. Ja zacznę pracować”, zdecydowała się pomóc i zarabia pieniądze wychodząc z dziećmi na spacery i udzielając im korepetycji w czytaniu i pisaniu.
1943 (kwiecień)
Kilka dni przed spotkaniem
Pewnego dnia ogłoszono, że kto nie pracuje w niemieckiej firmie, musi opuścić getto. Z pomocą przychodzi brat matki, który okazuje się być kierownikiem w fabryce metalurgicznej niemieckiego właściciela. Zatrudnia tam Halinę oraz jej mamę. Praca trwała nawet od 7.00 rano do 19.00 wieczorem. Pomimo podjętej pracy obie kobiety dostają obwieszczenie o konieczności spalenia budynku, w którym mieszkają. Są zmuszone mieszkać teraz w fabryce. Halina podejmuje się jeszcze dodatkowej pracy w kuchni w tzw. „Szopie Töbensa”. Dostały dzięki temu nowe kwatery mieszkalne z jednym łóżkiem. W międzyczasie doszło do dwóch selekcji, wskutek której duża część Żydów została wysłana do Treblinki do obozu zagłady. Zamknięto fabrykę i zaczęto podejrzewać, że getto zostanie niedługo zniszczone.
1943 (kwiecień)
Pierwsze dni powstania w getcie warszawskim
Tak jak podejrzewano rozpoczęło się powstanie. O 5.00 rano jeden z kolegów Haliny obudził ją krzycząc, że getto zostało oblężone i słychać strzały. Zaprowadzili kobiety do bunkru, do którego wchodziło się przez otwór po misce klozetowej i po drabinie schodziło się na dół. W środku zgromadziło się już dużo ludzi i tak siedzieli tam od rana. Pani Halina opowiadała jak słyszała ciężkie buty Niemców oraz ich krzyczenie „Raus! Raus!” oznaczające „Wynocha stąd”. Wieczorem, gdy nastała cisza kobiety powróciły do mieszkania. Drugi dzień wyglądał podobnie, ale w bunkrze kończyło się powietrze. Trzeciego dnia Niemcy chwilowo wycofali się - nie spodziewali się oporu ze strony obrońców getta.
1943 (kwiecień)
Powstanie w getcie warszawskim
Po dwóch dniach Niemcy sprowadzili artylerię ciężką. Halina ukryła się z przyjaciółmi na strychu budynku mieszkalnego, który został podpalony. Cała grupa przechodzi przez dziury z jednego domu do drugiego. Przy ostatnim budynku stają i uciekają oknem na 1. piętrze. Wychodzą na teren opustoszałej fabryki pilnowany przez żydowskich policjantów. Pozwalają oni zostać całej grupie w środku na jedną noc, a następnego dnia wracają do getta do jedynej kamienicy, która została uratowana przed spaleniem. Wszyscy siedzą w jednym pokoju, wychodzą tylko wieczorem w poszukiwaniu jedzenia.
Po kilku dniach Niemcy otaczają budynek. Sprowadzają Halinę i jej przyjaciół na Umschlagplatz czyli miejsce koncentracji Żydów z warszawskiego getta przed wywózką do obozu zagłady.
Następnie spakowali ich do „wagonów śmierci”.
1943 (kwiecień-maj)
Powstanie w getcie warszawskim
Wagony te były ciasne, bez powietrza, jedynie z dwoma małymi oknami. Przez całą drogę słychać krzyk i płacz. Są wiezieni na Majdanek. W trakcie drogi jedna z dziewczyn decyduje się na wyskoczenie z wagonu – za nią skacze m.in. Halina – jej matka zostaje w wagonie.
Przestraszone dziewczyny znajduje polski oficer, który kryje je w podziemiach. Miejscowi ludzie dają dziewczętom jedzenie i pieniądze na powrót do Warszawy. Podczas jazdy dochodzi do kontroli pociągu przez Niemców i wszystkie dziewczyny poza Haliną zostają zabrane. Halina powraca do Warszawy.
1944 (sierpień)
Powstanie warszawskie
1 sierpnia 1944 r. wybucha powstanie warszawskie. Kobieta od razu chce przystąpić do wojsk AK. Zostaje zatrudniona jako aprowizatorka – miała za zadanie zaopatrywać ludność w artykuły pierwszej potrzeby. Następnie zatrudnia się w szwalni i szyje m.in. bandaże dla zranionych powstańców. Zostaje wysiedlona do obozu przejściowego w Pruszkowie, a potem zostaje „kupiona” jako pracownik w fabryce w Berlinie.
1946-2008
Okres powojenny
Pod koniec II WŚ powraca do Polski i planuje odszukać rodzinę. Dowiaduje się, że mama zginęła w obozie w Majdanku. Wyjeżdża do Łodzi, aby dokończyć edukację, zdaje maturę. W 2008 r. zostaje odznaczona Orderem Zasługi Rzeczypospolitej Polski przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego. W międzyczasie zostaje oskarżona za szpiegostwo – głównie przez to, że po wojnie zdecydowała się pozostawić swoje żydowskie nazwisko Aszkenazy co nie spodobało się wtedy Niemcom. Okazało się że doszło do pewnego rodzaju pomyłki i została wypuszczona. Po tym incydencie decyduje się na wyjazd z Polski do Francji na 2 lata a następnie do Izraela, gdzie się osiedla na nowo. Udało jej się skontaktować z ciocią, która mieszka w Palestynie. W późniejszym czasie wyszła za mąż.
2008-2016
Ostatnie lata życia
Pani Halina zajęła się twórczością. Wydała 10 książek - 6 w języku hebrajskim i 4 w języku polskim, które opowiadały o życiu w czasie wojny i powstania w getcie. Została także przewodniczącą Związku Żydów Warszawskich w Izraelu. Zmarła 2 października 2016 r.